Edep

Edep,  iyi davranıştır, güzel ahlaktır, nezakettir, zerafettir, letafettir. Edep, inceliktir, saygıdır, sevgidir. Yani edep, nerede ne konuşulacağını, nerede ne yapılacağını, kime ne denileceğini bilmektir. Her söz yerinde, zamanında ve ihtiyaç kadar söylenirse değerli olur. Öyle ulu orta konuşmak, yerli yersiz laf etmek, yazmak, çizmek doğru değildir. Atalarımız ne güzel söylemiş: “Söz bilirsen konuş ibret alsınlar, söz bilmezsen sukut et adam sansınlar.” “ Söz ola kese savaşı söz ola kestire başı.” “ gülme komşuna gelir başına” Bu sözler çok şeyler ifade ediyor.

Tasavvufta da edep, adap en önde gelen meziyetlerden bir tanesidir. Tasavvuftan gaye “insan-ı kamil” yetiştirmektir. Olgun insana ulaşmaktır. Bu uğurda Hacı Bektaşı Velinin:” Eline, diline, beline sahip ol” sözü meşhurdur. Mevlananın:” Ne olursan ol, yine gel” sözü önemlidir. Yunus Emrenin:” Yaratılanı yaratandan ötürü hoş gör” sözü diler destandır. Onun için arifler, “ Önce usul, sonra vusul” demişler. Yani maksada ulaşmak için önce işin usulünü bileceksin, sonra yola çıkacaksın. Hz. Ömer de : “Kalp kırmak, kabeyi yıkmaktan beterdir.” demiştir. Çünkü yıkılan kabeyi yapmak kolay, ama kırılan kalbi tamir etmek zordur.

Edeple ilgili pek çok söz söylenmiştir: İnsanla hayvan arasındaki fark edeptir. Ademoğlunun edepten nasibi yoksa insan değildir. Edep aklın dıştan görünüşüdür. Edep olmadıkça asalet olmaz. Hakiki güzellik ilim ve edep güzelliğidir. Ruhun yükselmesi ancak edeple mümkündür. Edebi edepsizden öğren. İman edepten ibarettir.   Edep bir taç imiş, nuru Hudadan, giy o tacı kurtul her beladan. Ehli diller arasında aradım kıldım talep,  her hüner makbul imiş, illa edep, illa edep. 

Bir zamanlar, saraylarda, konaklarda, medreselerde, mekteplerde, dergahlarda, tekkelerde, her yerde, her mecliste şu levha asılırmış: - Edep Ya Hu. . . Bu söz ahlaklı olmaya davettir. Haddini bilmeye, efendi olmaya, doğru dürüst olmaya, insanları sevmeye ve saymaya çağrıdır.

Parola her yer ve zamanda edepli olmaktır. İslam dini edep dinidir, edepsizliğin islamda yeri yoktur. Evimizde, arabamızda, işyerimizde, okulumuzda, bedenimizde ve  gönlümüzde hep edep, hep edep. Bu yazımızı da şu sözlerle bitirelim: Kimseyi etme sakın istihza, görme Hakkın kulunu hezli seza, cihan bağında budur, makbuli insü cin,  ne kimse senden incinsin, ne sen kimseden incin. (Kimseyle sakın alay etme, Allahın kulunu küçük görme, cihanda makbul olan insan budur: Ne kimseyi inciten, ne de kimse tarafından incinen.)

Selam ve dua ile...